O ubezpieczeniach

Ubezpieczenia są ważnym elementem finansów zarówno pojedynczych gospodarstw domowych, jak również całej gospodarki. Produkty życiowe przyczyniają się do zwiększenia oszczędności, zwłaszcza tych długookresowych.

Cel takich oszczędności może być różnorodny. Do najważniejszych należą potrzeby edukacyjne dzieci i zabezpieczenie na starość. Znaczenie ubezpieczeń będzie rosnąć wraz ze zmniejszaniem zakresu i poziomu świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego i systemu ochrony zdrowia.

Ubezpieczenia funkcjonują także jako makroekonomiczny "stabilizator gospodarczy". Łagodzą one bowiem szoki związane z występowaniem ryzyk, jak również same przyczyniają się do wzrostu PKB. Branża ubezpieczeniowa jest też ważnym pracodawcą. Blisko milion osób zatrudniają ubezpieczyciele spośród 33 krajowych izb ubezpieczeniowych zrzeszonych w CEA. CEA to europejska federacja stowarzyszeń ubezpieczycieli i reasekuratorów.

Ryzyko ubezpieczeniowe

Ryzyko towarzyszy nam bez przerwy i jest związane z działaniami, które podejmujemy. Można wyróżnić dwa rodzaje ryzyka, spekulatywne i czyste. Pierwsze z nich jest rezultatem działań, które podejmujemy w nadziei, że przysporzą nam korzyści, chociaż mogą również powodować straty (np. zakup akcji na giełdzie). W takich sytuacjach ryzyko jest najczęściej, mniej lub bardziej, świadomie podejmowane przez nas. Są też zdarzenia losowe, od nas niezależne lub przez nas nie zamierzone, których skutki mogą wywołać jedynie straty (np. wypadek samochodowy, pożar), wówczas jest to ryzyko czyste. Nie zawsze nasze indywidualne działania są w stanie zredukować takie ryzyko (np. rozważna jazda samochodem, sprawne wyposażenie gaśnicze), a jego skutki częstokroć przewyższają bieżące oszczędności. Dlatego w przypadku ryzyk czystych często korzysta się z ubezpieczenia oferowanego przez ubezpieczycieli.

Produkty ubezpieczeniowe bazują na mechanizmie rozproszenia ryzyka i dotyczą zdarzeń przyszłych. Przyszłość z punktu widzenia jednostki jest mało przewidywalna. Trudno jest przewidzieć czy w kolejnym roku zdarzy nam się pożar domu. Jednak to, co trudno przewidzieć dla jednostki, z dość dużą dozą pewności można określić dla zbiorowości, czyli np. liczbę pożarów domów w Polsce rocznie.

Taka wiedza pozwala przewidzieć wysokość środków potrzebnych do sfinansowania tych niekorzystnych zdarzeń. Jeżeli powyższą kwotę rozdzielimy na wszystkich (lub dużą część) członków zbiorowości to obciążenie będzie stosunkowo niewielkie w stosunku do potencjalnych strat jednostki, jak również zapewnimy, że nikt z tej wspólnoty nie ucierpi finansowo (poza kosztami składki) w związku z pożarem domu. Taką wspólnotę nazywamy wspólnotą ryzyka a opisaną metodę finansowania negatywnych skutków, ubezpieczeniem.

Należy zauważyć i podkreślić, że składka w ubezpieczeniu jest uzależniona od ryzyka, a ryzyko od prawdopodobieństwa i wartości potencjalnej straty. Ubezpieczony, który jest w stanie obniżyć prawdopodobieństwo lub wysokość strat może liczyć na niższą składkę. Powyższa zależność sprawia również, że im wyższa suma ubezpieczenia, tym wyższe ryzyko i w konsekwencji wyższa składka. Indywidualizacja składki zapobiega antyselekcji, która może występować w sytuacji uśrednienia składki. Antyselekcja polega na tym, że osoby, których ryzyko jest niższe od przeciętnego rezygnują z ubezpieczenia uznając je za nieopłacalne, natomiast osoby z wyższym poziomem ryzyka pozostają. To powoduje, że szkodowość dla wspólnoty ryzyka staje się wyższa niż dla całej populacji i istnieje potrzeba podwyższenia składki. Po podwyżce również może się okazać, że osoby, których ryzyko jest niższe od przeciętnego dla wspólnoty ryzyka rezygnują z ubezpieczenia uznając je za nieopłacalne, natomiast osoby z wyższym poziomem ryzyka pozostają.

Wysokość składki jest w dużej mierze uzależniona od wielkości i charakteru ryzyka, które ma być przedmiotem ubezpieczenia. Jednak obecna częstość zdarzeń i ich rozmiar nie jest jedynym kryterium obliczania wysokości składki. Ważne są również cechy ryzyka, które mają wpływ na dokładność w oszacowaniu potencjalnych świadczeń ubezpieczeniowych. Ryzykiem zakładu ubezpieczeniem jest powstanie sytuacji, w której faktyczna szkodowość, stosunek wypłaconych świadczeń do otrzymanych składek, jest wyższa od zakładanej przy określaniu wysokości składek ubezpieczeniowych. Dlatego istotne jest, aby ryzyko było przewidywalne, czyli zakład ubezpieczeń na podstawie przeszłych zdarzeń powinien być w stanie z dużym prawdopodobieństwem określić częstość i rozmiar przyszłych szkód.